I skrzydlate, i siodłate

Kto by się spodziewał, że podczas lektury książki „po prostu o ptakach”, czyli „Dwunastu srok za ogon” Stanisława Łubieńskiego, można napotkać również opowieść o Prusach Wschodnich. Małą perełkę naszej historii z motywem ptasim, czyli historię o Friedrichu Tischlerze spod Bartoszyc. Ale od początku… „Dwanaście srok…” to zbiór kilkunastu szkiców autorstwa zafascynowanego skrzydlatymi istotami kulturoznawcy z Warszawy. Autor pisze w nim nie tylko o obyczajach rozmaitych ptaków (żurawi, sokołów, bocianów, kulików, lelków i mnóstwa innych), lecz dodatkowo w każdą z ptasich historii wplata wątek związany ze sztuką lub historią – tak z Polski jak i ze świata. Dzięki „Dwunastu srokom...” można więc dowiedzieć się między innymi, jak wiele zawdzięcza ornitologii kultowa już seria o Jamesie Bondzie lub czy rzeczywiście Józef Chełmoński był melancholikiem i odludkiem. Wiele z ptasich historii jest przejmujących, zwłaszcza te dotyczące nieregulowanych odstrzałów ptaków i stopniowej likwidacji wielu gatunków. Łubieński wspomina zarówno legendę ptaka dodo (ostatnie egzemplarze pojawiały się w 2. poł. XVII w. Od chwili odkrycia gatunek przetrwał zaledwie 50 lat), jak i stosunkowo niedawną światową stratę gołębia wędrownego (ostatni egzemplarz, gołębica Martha, padł w 1914 r. w niewoli). Część opowiadań jednak wzbudza nieodparty zachwyt nad wyrafinowanymi obyczajami ptaków oraz finezyjnymi opisami ich wyglądu i zachowań. Trzeba naprawdę kochać ptaki, aby TAK to opisać. Lektura „Dwunastu srok…” będzie z pewnością ciekawa nie tylko dla zapamiętałych ptakolubów, lecz także wszystkich zainteresowanych naszym światem, w końcu ptaki otaczają nas zewsząd – te łatwo przez nas dostrzegane i te prawie niewidzialne. Jedne bardziej lubiane, inne mniej – choć wszystkie są niezbędne i na swój sposób piękne. Niepopularność pewnych gatunków wynika najczęściej z nieznajomości i niezrozumienia ich obyczajów. 

Kawki (fot. Anna Rau; 2016 r.)

Kończąc tę krótką recenzję, powróćmy do wątku wschodniopruskiego. Łubieński w szkicu „Koniec świata nad Kinkeimer See” niczym wytrawny detektyw śledzi los zaginionego nagrobka bartoszyckiego ornitologa Tischlera. W trakcie poszukiwań śladów po Friedriechu i jego żonie Rose (Polce z pochodzenia) odsłania fakty z ich życia, cytując fragmenty rozmów z wieloma ludźmi, którzy zachowali resztki wspomnień lub posiedli jakąś wiedzę na ten temat. Łubieński na przykładzie Tischlerów opisał też, jak w trudnych czasach ludzie próbowali dzięki swoim pasjom znaleźć spokój i wrócić do czasów „sprzed”. Różni ludzie – bo czy ktokolwiek spodziewałby się, że na terenie „personelu” obozu w Auschwitz zainstalowano wówczas znaczną liczbę domków dla ptaków?... I czy można to obecnie jednoznacznie ocenić? Takie oraz inne równie ciekawe wątki snuje w swoich szkicach Łubieński. „Dwanaście srok…” warto przeczytać i warto samemu obserwować ptaki – bo warto się poznać. Ptak też człowiek.