Dźwięki Armenii w Olsztynie

24 kwietnia każdego roku Ormianie na całym świecie – również Polsce – obchodzą tragiczną rocznicę początku realizowanej w latach 1915–1917 eksterminacji swego narodu. Ten masowy mord, powszechnie zwany Ludobójstwem Ormian, popełniono w ówczesnym Imperium Osmańskim w czasie, gdy Europę niszczyła I wojna światowa. Rzeź pochłonęła w sumie około 1,5 miliona ludzi. Czy ktoś mógłby się spodziewać, że tę rocznicę czci się również w naszym mieście – tak daleko od Armenii?

Wydarzenie odbyło się w ubiegły piątek 24 kwietnia, w znaczącym miejscu – olsztyńskim Domu Mendelssohna – i było niezwykle kameralne. Jedno i drugie można uznać za wręcz metaforyczną okoliczność. W końcu przez wiele lat Rzeź Ormian stanowiła międzynarodowe tabu i nawet dziś wiele państw nie uznało jej za ludobójstwo… Do tego miejsce spotkania to dawny żydowski dom przedpogrzebowy, tak więc zarówno pamięć o tej funkcji, jak i niezwykle powściągliwe, ale i wyrafinowane wnętrze budynku oraz panujące w nim półmrok i chłód, podkreślały tragizm wspomnienia. Organizator tego dość spontanicznego projektu, reżyser teatralny i aktor, Wacław Sobaszek, moderował całość, snując refleksje związane z tym trudnym tematem. Olsztyński poeta i publicysta, Marek Barański, odczytał kilka wierszy ormiańskich oraz nawiązujący do nich utwór Zbigniewa Herberta pt. „Babcia”, zaś performer Wiesław Wachowski opowiedział o rodzącej się w nim inicjatywie „ormiańskiego performance’u”. Ponadto uczestnikom zaprezentowano bardzo nietypowe nagranie – dźwiękowy kolaż współczesnych odgłosów miasta z współbrzmiącym w tle wspaniałym i przejmującym śpiewem ormiańskiego kantora. Funeralny charakter zebrania podkreśliły nietrwałe wiosenne kwiaty – forsycja i hiacynty – oraz paląca się świeca. To niewielkie, zdawałoby się, wydarzenie kulturalne tym bardziej okazało się niezwykle mocnym przeżyciem emocjonalnym dla uczestników.